In de winter staat de tuin grotendeels stil. Planten groeien nauwelijks, het gazon heeft rust nodig en veel bomen en struiken hebben hun blad verloren. Dat betekent alleen niet dat je de hele tuin tot het voorjaar kunt vergeten.

Tuinonderhoud in de winter draait vooral om controleren en reageren op het weer. Is er strenge vorst op komst? Dan kunnen kwetsbare planten extra bescherming nodig hebben. Heeft het flink gesneeuwd? Controleer dan of takken niet te zwaar worden belast. En tijdens een droge, vorstvrije periode kunnen vooral planten in pot toch water nodig hebben.

Een wintertuin vraagt meestal minder werk dan in andere seizoenen. Grote opruim-, plant- en herstelklussen kunnen vaak wachten. Waar je in de winter vooral op let:

• bescherming bij stevige vorst

• sneeuw die zwaar op takken blijft liggen

• planten in pot die uitdrogen

• water dat niet goed wegloopt

• het gazon bij vorst en langdurige nattigheid

• geschikte snoeiklussen op vorstvrije dagen

• losgeraakte takken, plantensteunen en schuttingen na storm

• voldoende voedsel en water voor tuinvogels

Het weer bepaalt dus meer dan de kalender. Een zachte januarimaand vraagt om ander tuinonderhoud dan een week met nachtvorst en sneeuw.

In de zomer denk je automatisch aan water geven. In de winter wordt dat makkelijker vergeten. Toch kunnen planten in pot ook in januari of februari uitdrogen. Vooral wintergroene planten blijven vocht verdampen. Staat de pot onder een afdak, dicht tegen de gevel of op een andere beschutte plek? Dan bereikt regenwater de potgrond soms nauwelijks.

Controleer daarom tijdens vorstvrije periodes af en toe de grond. Voelt deze droog aan, geef dan een kleine hoeveelheid water. Geef geen water wanneer de kluit bevroren is of wanneer er direct stevige vorst wordt verwacht.

Niet alleen uitdroging is in de winter een risico. Juist een langdurig natte pot kan problemen geven. Controleer of drainagegaten nog vrij zijn en voorkom dat een plantenpot voortdurend in een laag water staat. Bevriest dat water, dan krijgen zowel de wortels als sommige materialen het extra zwaar.

Bij potten voor buiten is het daarom belangrijk om op drainage en vorstbestendigheid te letten. Je kunt een pot eventueel iets van de grond zetten met potvoetjes of een andere stevige verhoging, zodat overtollig water makkelijker wegloopt.

Een dun laagje sneeuw hoeft niet meteen weggehaald te worden. Sneeuw kan de bodem en lage planten zelfs enigszins tegen sterke temperatuurwisselingen beschermen.

Bij zware natte sneeuw ligt dat anders. Vooral wintergroene struiken, coniferen en hagen kunnen veel gewicht op hun takken krijgen. Daardoor kunnen takken doorbuigen, uitscheuren of blijvend vervormen. Schud zware sneeuw daarom voorzichtig van de takken. Doe dat rustig en ondersteun een tak eventueel met je hand. Trek niet aan bevroren takken; die kunnen juist gemakkelijker breken.

In de winter hoef je weinig aan het gazon te doen. Sterker nog: te veel doen kan juist schade veroorzaken.

Loop zo min mogelijk over bevroren gras. De grassprieten zijn dan kwetsbaar en kunnen beschadigen wanneer je erop stapt. Ook bij een erg nat gazon is rust verstandig. Veel lopen of met zwaar materiaal over natte grond rijden kan de bodem verdichten. In de winter hoef je doorgaans niet:

• te verticuteren

• kale plekken opnieuw in te zaaien

• intensief te bemesten

• regelmatig te maaien

Die klussen worden weer relevant wanneer het gras in het voorjaar duidelijk begint te groeien.

Ligt er nog een dikke laag nat blad op het gazon? Haal die wel weg. Dat voorkomt dat het gras langdurig wordt afgesloten van licht en lucht.

Ja, maar niet alles en niet op ieder moment. Veel bladverliezende bomen en struiken zijn in de winter in rust. Voor bepaalde soorten kan dat juist een geschikt snoeimoment zijn. Ook bijvoorbeeld sommige fruitbomen, knotwilgen en blauwe regen worden in de winter gesnoeid. Welke plant je wanneer snoeit verschilt echter sterk per soort.

De belangrijkste algemene regel: snoei niet wanneer het vriest of wanneer stevige vorst direct wordt verwacht. Snoeiwonden kunnen bij vorst beschadigen. Gebruik scherp tuingereedschap, zodat je takken zo schoon mogelijk afknipt.

Ook wanneer een plant niet aan een normale snoeibeurt toe is, kun je de tuin na storm nalopen. Let op:

• afgebroken takken

• takken die gevaarlijk over een pad hangen

• losgeraakte plantensteunen

• beschadigde boombanden

• takken die tegen ramen of schuttingen slaan

Bij grote beschadigde bomen of zware takken is het verstandiger om een specialist in te schakelen.

Winterweer betekent niet alleen vorst. Ook harde wind en langdurige regen kunnen schade veroorzaken. Loop na een flinke storm even door de tuin en controleer:

• schuttingen en tuinpoorten

• klimplanten en rekken

• jonge bomen en boompalen

• planten in hoge of lichte potten

• afgebroken takken

• losse tuinaccessoires

Een losgeraakte plantenband kun je beter meteen herstellen dan wachten tot een volgende storm de plant verder beschadigt.

Staat een grote pot erg onbeschut? Verplaats hem indien mogelijk dichter naar een muur of andere beschutte plek.

Vooral: niet te veel.

Als je in het najaar uitgebloeide stengels en zaadhoofden hebt laten staan, mogen die in de winter gewoon blijven staan. Ze geven de tuin structuur en kunnen schuilplaatsen bieden aan insecten. Zaadhoofden kunnen daarnaast voedsel bieden aan vogels.

Ook bladeren tussen vaste planten hoef je niet automatisch op te ruimen. Een laag blad beschermt de bodem en biedt beschutting. Grijp alleen in als planten onder een dikke, natte laag blad verdwijnen of wanneer er duidelijk rot of ziekte ontstaat. De grote opruimbeurt kan wachten tot het voorjaar.

Bladverliezende planten staan grotendeels in rust, maar wintergroene planten houden hun bladeren. Dat betekent dat ze ook in de winter vocht kunnen blijven verdampen. Vooral zonnig winterweer in combinatie met bevroren grond kan lastig zijn: het blad verliest vocht terwijl de wortels uit de bevroren bodem nauwelijks nieuw water kunnen opnemen.

Dat is een van de redenen waarom een beschutte standplaats en voldoende vocht vóór een vorstperiode belangrijk zijn. Geef tijdens vorst zelf geen extra water. Controleer de grond weer zodra het dooit.

Voor de meeste tuinplanten is de winter niet het moment om standaard te bemesten. De groei ligt grotendeels stil en planten hebben daardoor weinig behoefte aan extra voeding. Wij adviseren om de siertuin pas in het voorjaar te bemesten wanneer de groei weer op gang komt.

Pak dus niet automatisch de meststof wanneer een plant er midden in januari wat kaal uitziet. Dat hoort bij veel soorten simpelweg bij het seizoen. Wacht met de reguliere voorjaarsvoeding tot planten weer actief beginnen te groeien en volg daarbij de aanwijzingen van het product en de behoefte van de plant.

Nederlandse winters kunnen lang nat zijn. Blijven er na regen dagenlang plassen in de border staan? Dan kan dat wijzen op een slechte afwatering of verdichte bodem. Ga in een kletsnatte border niet meteen graven; daarmee kun je de structuur verder beschadigen. Noteer vooral waar problemen ontstaan. Zodra de omstandigheden beter zijn, kun je kijken naar een structurele oplossing.

Controleer ondertussen vooral potten en bakken. Daar kun je verstopte drainagegaten wel direct vrijmaken.

Bij vorst kunnen tuinpaden en terrassen glad worden. Rond borders en planten is veel strooizout minder wenselijk. Het zout kan met dooiwater in de bodem terechtkomen en planten beschadigen. In de tuin kun je daarom beter strooizand in plaats van zout gebruiken. Veeg eerst losse sneeuw weg voordat die wordt vastgelopen en bevriest. Behandel alleen de plekken waar dat echt nodig is.

December is vaak de overgang van herfst naar echte winter. Controleer vooral of de maatregelen die je in het najaar hebt genomen nog goed werken. Zit de bescherming van kwetsbare planten nog stevig? Kan water uit potten weglopen? Zijn buitenkranen en slangen veilig bij vorst?

Bij zacht, vorstvrij weer kun je daarnaast bepaalde planten snoeien, maar controleer altijd het juiste snoeimoment per soort.

Januari is meestal een van de rustigste tuinmaanden. Nu gaat het vooral om controleren:

• bescherm gevoelige planten tijdens koude periodes

• geef potplanten water als het langdurig droog én vorstvrij is

• verwijder zware sneeuw van kwetsbare takken

• loop niet over een bevroren gazon

• voer tuinvogels en bied schoon water aan

• controleer de tuin na storm

• snoei alleen geschikte planten op een vorstvrije dag

Dat de tuin er wat kaal of rommelig uitziet, betekent niet dat er iets mis is. Rust hoort bij deze periode.

In februari merk je soms al de eerste tekenen van het nieuwe seizoen, maar het kan nog steeds stevig vriezen. Blijf daarom de weersverwachting volgen. Haal winterbescherming niet definitief weg na één zachte week als daarna opnieuw vorst wordt verwacht. Aan het einde van de maand kun je alvast bekijken:

• welke planten vorstschade hebben

• welke takken door storm zijn beschadigd

• waar water lang blijft staan

• welke potten vervangen moeten worden

• welke snoeiklussen binnenkort aan de beurt zijn

• waar de eerste voorjaarsbollen bovenkomen

Wacht met grote herstelklussen tot duidelijk wordt hoe planten uit de winter komen.

Niet altijd meteen. Een plant kan in januari kaal en levenloos lijken, maar in het voorjaar gewoon opnieuw uitlopen. Knip of verwijder hem daarom niet te snel. Wacht bij twijfel tot het groeiseizoen begint. Zie je nieuwe knoppen of scheuten verschijnen, dan weet je dat de plant nog leeft.

Bij twijfel over een houtige tak kun je voorzichtig kijken of er onder de bast nog groen weefsel zit. Doe dit slechts op een klein, onopvallend stukje en beschadig de plant niet onnodig.

Tuinonderhoud in de winter betekent vooral goed kijken. Je hoeft de border niet leeg te halen, het gazon niet opnieuw aan te pakken en planten niet voortdurend te verzorgen. Controleer vooral wat kou, wind, sneeuw en regen met je tuin doen.

Bescherm kwetsbare planten wanneer stevige vorst wordt voorspeld, geef potplanten alleen tijdens droge en vorstvrije perioden water en verwijder zware sneeuw van takken die dreigen door te buigen. Laat het gazon en de borders verder zoveel mogelijk met rust.

Daarmee geef je de tuin precies wat hij in de winter nodig heeft: bescherming waar nodig en rust waar het kan.